Trong khi TP Hồ Chí Minh vốn là đầu tàu kinh tế với hệ sinh thái khoa học và công nghệ (KH&CN) vững mạnh, Bình Dương đã sớm xác định công nghiệp công nghệ số và sản xuất thông minh là động lực tăng trưởng mới, đồng thời đẩy mạnh phát triển các nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp tại các trường đại học, cao đẳng. Bà Rịa - Vũng Tàu lại có thế mạnh vượt trội về hạ tầng số, cảng biển nước sâu và kinh tế biển, đang từng bước triển khai các mô hình kinh tế tuần hoàn, hướng tới phát triển bền vững với công nghệ hiện đại. Sự hội tụ của ba vùng phát triển sẽ tạo nên một hệ sinh thái liên kết hiệu quả giữa nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa KH&CN.
TP Hồ Chí Minh mới định hướng trở thành trung tâm S.T.I.D của cả nước (ảnh: SGGP).
TP Hồ Chí Minh hiện sở hữu gần 100 trường đại học, cao đẳng và hơn 450 tổ chức KH&CN, cùng hàng trăm phòng thí nghiệm hiện đại và trung tâm hỗ trợ ĐMST. Nhiều mô hình đã khẳng định được hiệu quả thực tiễn như: Khu Công nghệ cao, Công viên Phần mềm Quang Trung, Khu Nông nghiệp công nghệ cao và Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Các mô hình này không chỉ góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn đóng vai trò là điểm kết nối giữa nghiên cứu và thị trường, giữa nhà khoa học và doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, TP định hình các vùng chức năng đặc thù. Khu vực Bình Dương được quy hoạch là trung tâm sản xuất công nghiệp thông minh và logistics hiện đại, tập trung thu hút đầu tư vào các lĩnh vực như tự động hóa, robotics, in 3D và sản xuất linh kiện bán dẫn. Nơi đây sẽ là điểm đến của các tập đoàn công nghệ toàn cầu, đồng thời mở rộng các khu công nghệ cao và công nghệ thông tin tập trung. Bà Rịa - Vũng Tàu được định vị là trung tâm phát triển kinh tế biển, năng lượng sạch, cảng biển nước sâu và du lịch thông minh. TP sẽ thành lập các tổ hợp nghiên cứu R&D tiêu chuẩn quốc tế về biển và tài nguyên thiên nhiên, song song với ứng dụng KH&CN trong logistics để tối ưu hóa hệ thống vận hành cảng.
Phần lõi của TP Hồ Chí Minh, với lợi thế tập trung các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan quản lý và cộng đồng startup đông đảo, sẽ phát triển thành trung tâm tài chính - công nghệ, “bộ não” chiến lược của toàn vùng. TP hướng tới hình thành các trung tâm nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính (Fintech), phần mềm và các lĩnh vực công nghệ chiến lược khác. Ngoài ra, các lĩnh vực như y tế, giáo dục, ngân hàng, hành chính công cũng sẽ được ưu tiên đẩy mạnh chuyển đổi số, nhằm gia tăng chất lượng dịch vụ đô thị và hiệu quả quản trị nhà nước. Song song với đó, TP đã đề ra chiến lược phát triển hạ tầng số đồng bộ, hiện đại, tập trung vào các trung tâm dữ liệu lớn, trung tâm tính toán hiệu năng cao và mạng 5G phủ khắp. Việc xây dựng Sàn giao dịch công nghệ TP Hồ Chí Minh - nền tảng kết nối cung cầu công nghệ giữa các viện, trường, doanh nghiệp và nhà đầu tư - là bước đi quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại hóa các sản phẩm KH&CN nội địa.
Kinh tế số hiện đóng góp khoảng 20% vào GRDP TP và được xác định là trụ cột tăng trưởng chủ đạo trong giai đoạn tới. Với hơn 2.000 startup, chiếm một nửa tổng số cả nước, cùng hơn 100 quỹ đầu tư mạo hiểm và 20.000 cá nhân hoạt động trong lĩnh vực KH&CN, TP Hồ Chí Minh đang hình thành một hệ sinh thái khởi nghiệp sôi động, có khả năng cạnh tranh khu vực. Bên cạnh việc mở rộng không gian phát triển, TP còn đặt mục tiêu kiến tạo một “không gian số” thống nhất, từ đó phát triển một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quy mô vùng và quốc tế. Các trung tâm R&D sẽ được liên kết và đầu tư để đạt chuẩn quốc tế, kết nối chặt chẽ với các cơ sở trong vùng Đông Nam bộ và toàn quốc. TP cũng xác định việc hoàn thiện thể chế, chính sách khuyến khích tư nhân đầu tư vào nghiên cứu là đòn bẩy quan trọng, thúc đẩy sự phát triển của thị trường KH&CN trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.
Nhân lực chất lượng cao là một yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển. TP đang tích cực triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu trong các lĩnh vực như AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng, thiết kế vi mạch, cùng với việc mời gọi chuyên gia quốc tế tham gia các dự án trọng điểm. Hệ thống metro hiện đại, các khu đô thị sáng tạo và dịch vụ chất lượng cao sẽ hỗ trợ tích cực cho quá trình thu hút nhân tài. Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng, TP cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc đồng bộ hóa hạ tầng số, thu hút đầu tư vào R&D, phát triển chính sách hỗ trợ startup và tăng cường kết nối vùng vẫn còn nhiều rào cản cần tháo gỡ. Chi phí đầu tư công nghệ cao còn lớn, trong khi mức độ sẵn sàng công nghệ của nhiều doanh nghiệp còn thấp. Do đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, khu vực tư nhân và cộng đồng nghiên cứu để biến các tầm nhìn chiến lược thành hiện thực.
Dưới góc độ phát triển dài hạn, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành siêu đô thị quốc tế, đi đầu về công nghệ, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo. Không gian phát triển mới cho phép TP phân bổ hợp lý các trung tâm chức năng: vùng lõi nghiên cứu, sản xuất thông minh, hậu cần kỹ thuật số, kinh tế biển và năng lượng tái tạo. Hạ tầng kỹ thuật và dữ liệu sẽ là điểm tựa cho đô thị thông minh - nơi các quyết định được đưa ra dựa trên dữ liệu thời gian thực, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng, chính xác và hiệu quả.
Để đạt được các mục tiêu trên, TP đã xác lập 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: xây dựng chiến lược hạ tầng số toàn TP nhằm hình thành không gian số và dữ liệu mở; thúc đẩy chuyển đổi số trong nội bộ Sở KH&CN với mô hình quản trị số theo thời gian thực; tái cấu trúc các đơn vị sự nghiệp công lập để xây dựng hệ sinh thái KH&CN tự chủ, hiệu quả, linh hoạt và thích ứng với bối cảnh mới. Với định hướng rõ ràng, nguồn lực dồi dào và quyết tâm chính trị cao, TP Hồ Chí Minh đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm đổi mới sáng tạo, KH&CN hàng đầu không chỉ của Việt Nam mà còn trong khu vực Đông Nam Á. Cánh cửa cho chuyển đổi số và khởi nghiệp sáng tạo đã mở rộng - nhiệm vụ còn lại là biến các tầm nhìn chiến lược thành kết quả thực chất, bền vững và có sức lan tỏa mạnh mẽ trong khu vực.
NMK (tổng hợp)